Öğrenci Affı Nedir? Öğrenci Affı Şartları Nelerdir?

Öğrenci affı, yükseköğretim kurumlarıyla çeşitli nedenlerle ilişiği kesilen veya bir programı kazanmasına rağmen kayıt yaptıramayan kişilere üniversiteye yeniden dönme hakkı tanıyan yasal bir düzenlemedir. 7592 sayılı Kanun ile yürürlüğe giren bu önemli fırsat, eğitim hayatı yarım kalan binlerce gencin kariyer hedeflerine kaldıkları yerden ulaşabilmesi için kritik bir adım niteliği taşıyarak hayallerin tamamlanmasına zemin hazırlamaktadır.

Öğrenci affı, hazırlık, intibak, ön lisans, lisans, lisans tamamlama ve lisansüstü dâhil olmak üzere tüm öğrenim kademelerinde eğitimine devam edememiş kişilere sunulan geniş kapsamlı bir dönüş yoludur. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından detayları duyurulan ve resmîleşen bu hak sayesinde, eğitimleri çeşitli sebeplerle kesintiye uğrayan bireyler, kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında yeniden üniversite sıralarına dönme imkânı bulmaktadır. Bu yasal hak, kişilerin mağduriyetlerini gidererek toplumsal eğitime ve istihdama katkı sağlamayı amaçlayan, yükseköğretim sistemindeki en önemli destek mekanizmalarından biridir.

Düzenlemenin sunduğu fırsatlar, çok dar bir çerçeveyle sınırlandırılmamış olup pek çok farklı nedenden dolayı eğitim hayatı yarım kalan geniş bir kitleyi güvence altına almaktadır. Kimlerin bu haktan faydalanabileceği kanunla net bir şekilde çizilmiştir.

Eğitimine kendi kararıyla ara vermek durumunda kalan veya kaydını bizzat sildiren kişiler, bu geniş kapsamlı düzenlemenin sağladığı imkânlardan yararlanabilmektedir. Kanunda açıkça istisna tutulan durumlar dışında, her ne sebeple olursa olsun kendi isteğiyle üniversiteden ayrılan tüm öğrenciler yeniden eğitim hayatlarına dönmek için başvuru yapabilirler.

Yükseköğretim Kurumları Sınavı veya dengi bir sistemle üniversitelerin herhangi bir programına yerleşmeye hak kazanan ancak süresi içinde kayıt işlemlerini gerçekleştiremeyen adaylar da bu affın kapsamı dâhilindedir. Kazandıkları hâlde kayıt yaptıramayan gençler, yeniden öğrenim hakkı elde ederek yarım kalan üniversite hedeflerine ulaşma şansını yakalamaktadır.

Öğrenci affı düzenlemesinden bağımsız olarak 2547 sayılı Kanun’un 44’üncü maddesinde yapılan değişiklikle, azami öğrenim süresini doldurmuş olan son sınıf öğrencilerine de eğitimlerini tamamlama şansı verilmiştir. İntörn eğitimi dönemi hariç olmak üzere son sınıfta bulunan öğrencilere, başarısız oldukları veya hiç alamadıkları teorik ve uygulamalı tüm dersler için iki ek sınav veya tekrar hakkı tanınmaktadır. Teorik derslerini başarıyla vermiş ancak uygulamalı eğitimine hiç başlamamış ya da başarısız olmuş öğrencilere ise uygulamalı eğitimlerini tamamlama imkânı sunulmaktadır.

Eğitim hakkı birçok kişiye tanınmış olsa da, eğitim kurumlarının güvenliğini ve düzenini korumak amacıyla bazı istisnai durumlar ve suçlardan mahkûm olanlar bu kanunun kapsamı dışında bırakılmıştır. Aşağıda, öğrenci affından hiçbir şekilde yararlanamayacak olan kişilerin ve durumların listesi yer almaktadır.

Ağır nitelikli suçlardan hüküm giymiş kişilerin üniversitelere yeniden dönmesine izin verilmemektedir ve bu durum kanunla kesin olarak yasaklanmıştır.

• Terör suçları, kasten öldürme, işkence veya eziyet gibi ağır cezalık suçlardan mahkûmiyet kararı bulunanlar bu haktan faydalanamaz.
• Cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı suçlarını işlemiş olan kişiler af kapsamının tamamen dışındadır.
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti gibi yasa dışı suçlardan ceza almış bireyler düzenlemeden yararlanamaz.
• Millî Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılara, terör örgütlerine üyeliği, mensubiyeti veya bunlarla irtibatı nedeniyle ilişiği kesilenler başvuru yapamaz.

Bu kısıtlamalar sayesinde eğitim ortamlarının güvenliği ve yasalara uygunluğu en üst düzeyde korunmaktadır.

Yükseköğretim kurumlarına kayıt esnasında veya öğrenim sürecinde sahtecilik ve usulsüzlük yapan öğrenciler, öğrenci affının getirdiği imkânlardan mahrum bırakılmıştır.

• Kayıt işlemleri sırasında sahte belge vererek haksız yollarla üniversiteye girdiği tespit edilen kişilerin başvuruları kabul edilmez.
• Sahte belge kullanımı gerekçesiyle üniversiteyle ilişiği kesilmiş olanlar bu düzenlemenin tamamen dışındadır.
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71’inci maddesinde belirtilen suçları işleyerek ilişiği kesilenler de aftan yararlanamaz.

Akademik dürüstlük ilkelerini ihlal eden bu eylemler, kişilerin yeniden üniversite eğitimi almasının önünde yasal bir engel teşkil etmektedir.

Özel kanun hükümlerine tabi olan ve devletin güvenlik teşkilatlarına personel yetiştiren kurumların öğrencileri af düzenlemesinin dışında tutulmuştur.

• Polis Akademisi ve bu kuruma bağlı eğitim öğretim kurumlarında okurken ilişiği kesilen öğrenciler kapsam dışındadır.
• Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile bağlı okulların eski öğrencileri bu haktan faydalanamaz.
• Millî Savunma Üniversitesine bağlı Harp Okulları, Astsubay Meslek Yüksekokulları ve enstitü öğrencilerinin başvuruları kabul edilmez.
• Millî Savunma Bakanlığı, Polis Akademisi, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına başka üniversitelerde eğitim görürken ilişiği kesilenlere de af hükümleri uygulanmaz.

Bu kurumlardaki eğitim özel şartlar gerektirdiğinden, genel af kuralları bu okullar için geçerli sayılmamaktadır.

Düzenlemeden faydalanarak eğitimine geri dönmek isteyen öğrencilerin, başvuru sürecini belirlenen takvime ve kurallara uygun şekilde yürütmesi büyük önem taşımaktadır. Hatalı veya eksik başvurular hak kaybına yol açabilmektedir.

Öğrencilerin yeniden eğitim hakkından yararlanabilmesi için kanunun Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört ay içerisinde resmi başvurularını tamamlamaları gerekmektedir. Bu yasal sürenin kaçırılması durumunda adaylar af hakkını kaybedecektir. Başvurusu onaylanan öğrenciler, öğrenimlerine 2026-2027 eğitim öğretim yılında başlayabileceklerdir.

Öğrenci affı için başvurular, kişinin ilişiğinin kesildiği yükseköğretim kurumuna bizzat veya kurumun belirlediği yöntemlerle yapılmalıdır. Kayıt hakkı kazandığı hâlde kayıt yaptırmamış olan adayların ise zamanında kayıt hakkı kazandıkları üniversiteye başvurmaları şarttır. Uygulamanın usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlendiği için öğrencilerin ilgili üniversitenin duyurularını takip etmesi gerekir.

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte silah altında olan ve vatanî görevini yerine getiren kişilerin hakları yasal olarak güvence altına alınmış olup, başvuru ve kayıt süreçlerinde özel bir takvim uygulanmaktadır.

Düzenlemenin yürürlüğe girdiği süreçte askerlik görevini ifa etmekte olan kişiler de af hakkından sorunsuz bir şekilde yararlanabilmektedir. Askerde olan adayların mağduriyet yaşamaması adına, bu kişilere terhis tarihini takip eden iki ay içerisinde ilgili yükseköğretim kurumuna başvuru yapma imkânı sunulmuştur.

Başvurusunu tamamlayıp öğrenci statüsünü yeniden kazanan ve eğitimlerine başlayan kişilerin askerlik işlemleri de yasal düzenlemelerle netleştirilmiştir. Yeniden öğrenime başlayan bu kişilerin askerlik erteleme işlemleri, 7179 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinde yer alan usul ve esaslara göre gerçekleştirilecektir.

Düzenlemeyle üniversiteye dönüş yapan öğrencilere, sadece eski bölümlerine değil, aynı zamanda belirli şartlar dâhilinde farklı programlara veya kurumlara geçiş yapma şansı da tanınmaktadır.

Yeniden öğrenci statüsü elde eden kişiler, üniversiteye giriş yaptıkları yıldaki ÖSYS veya YKS puanlarını temel alarak yatay geçiş başvurusunda bulunabilmektedir. Öğrencinin giriş yılındaki puanının, geçmek istediği aynı veya farklı diploma programının aynı türden taban puanına eşit ya da ondan yüksek olması şartı aranır. Farklı bir programa kabul edilecek kişilerin sayısı, o programdaki mevcut öğrenci sayısı ve üniversitenin fiziki şartları göz önünde bulundurularak ilgili kurum tarafından belirlenmektedir.

Örgün eğitim yerine uzaktan eğitimi tercih eden öğrenciler için açıköğretim programlarına geçiş hakkı da yasal bir zeminle sunulmuştur. Düzenlemeden yararlanan kişiler; Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi bünyesinde bulunan eşdeğer açıköğretim ön lisans veya lisans programlarına yatay geçiş yapabilmektedir. Bu geçiş süreçlerine dair tüm usul ve esasları belirleme yetkisi Yükseköğretim Kuruluna verilmiştir.

Kanunun detayları ve uygulama süreçleriyle ilgili olarak öğrencilerin en çok merak ettiği bazı kritik konular bulunmaktadır. Bu soruların cevapları, sürecin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olmaktadır.