Yutma Değerlendirme Süreci Nasıl Yapılır?

Yutma değerlendirme süreci, yutmanın güvenliğini ve etkinliğini belirlemek amacıyla sistematik biçimde yürütülür. Süreç genellikle; vaka öyküsü ve aile görüşmesi, ağız-yüz ve oral motor değerlendirme, beslenme/yutma sırasında klinik gözlem ve gerekli görüldüğünde enstrümantal değerlendirmeler (örn. VFSS, FEES) adımlarını içerir.

Yutma ve beslenme bozuklukları, besinin ağızdan mideye güvenli ve etkili şekilde ilerlemesini ve kişinin yeterli–dengeli beslenmesini etkileyen güçlükleri ifade eder. Bu sorunlar, yutmanın herhangi bir aşamasında görülen disfaji (yutma güçlüğü) ile ilişkili olabilir.

Yutma güçlüğü yaşayan bireylerde yutma sırasında veya sonrasında öksürük, boğulma hissi, tıkanma ve seste değişiklik gibi belirtiler görülebilir. Bu durum, beslenme güvenliğini tehdit edebilir ve erken fark edilmediğinde aspirasyon, beslenme yetersizliği ve buna bağlı sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle erken farkındalık ve zamanında değerlendirme önemlidir.

Disfaji, yiyecek ve sıvıların ağızdan mideye güvenli ve etkili şekilde taşınmasında yaşanan güçlüklerdir.

Yutma sürecinin temel fizyolojisi, ağızdan mideye kadar uzanan koordineli bir motor ve duyu sürecidir. Üç ana evrede gerçekleşir ve her evrede farklı kaslar, sinirler ve refleks mekanizmaları devreye girer.

Faringeal disfaji, yutma sırasında besinin boğazdan (farinks) yemek borusuna (özofagus) güvenli ve etkili şekilde aktarılmasında yaşanan güçlüklerdir. Bu durumda kişi yutkunmakta zorlanabilir, boğuluyormuş hissi yaşayabilir; yutma sonrası ses kısıklığı, seste değişiklik veya “ıslak” ses gibi belirtiler görülebilir.

Oral disfaji, besinin ağız içinde hazırlanması (çiğneme ve ağız içi kontrol) ve yutmanın başlangıç aşamasında ortaya çıkan güçlükleri ifade eder. Çiğneme sırasında zorlanma, besini ağızda tutamama, yutma sırasında veya sonrasında sık öksürme ve besinin boğaza kaçması gibi belirtiler görülebilir.

Özofageal disfaji, yutulan besinin yemek borusu (özofagus) boyunca ilerlemesinde, özellikle alt özofagus bölgesinde görülen işlev bozukluklarıyla ilişkili yutma güçlüğüdür. Yutma sırasında göğüs bölgesinde ağrı, baskı veya takılma hissi gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Yutma güçlüğü belirtileri arasında öksürük, boğulma, tıkanma hissi ve ses değişikliği yer alır. Bazı bireylerde “sessiz aspirasyon” görülebilir. Bu durum, öksürük olmadan besinin hava yoluna kaçmasıdır ve mutlaka uzman değerlendirmesi gerektirir.

Uzayan öğün süreleri, ağızdan beslenmeye karşı direnç ve seçici yeme davranışları önemli uyarı işaretleridir. Beslenme bozuklukları, yalnızca fiziksel değil davranışsal boyutlar da içerir. Eğitimde bu belirtilerin nasıl ayırt edileceği ayrıntılı olarak ele alınır.

Klinik yutma değerlendirmesi, gözlem, aile görüşmesi ve beslenme sırasında yapılan klinik incelemeyi kapsayan bir değerlendirme sürecidir. Değerlendirme; çocuğun/kişinin tıbbi öyküsünün alınması, ağız-yüz yapılarının ve oral motor becerilerin incelenmesi, farklı kıvam ve miktarlardaki gıdalarla yutmanın güvenliğinin klinik olarak gözlenmesi adımlarını içerir.

Videofloroskopik Yutma Çalışması (VFSS), yutma sürecini farklı kıvam ve miktarlardaki besinlerle radyolojik (floroskopi) görüntüleme yoluyla değerlendiren bir yöntemdir.

Fiberoptik Endoskopik Yutma Değerlendirmesi (FEES), burundan ilerletilen esnek bir endoskop ile yutma öncesi, sırası ve sonrasındaki yapıların ve olası kaçakların doğrudan gözlenmesine dayanan bir değerlendirme yöntemidir.

Erken müdahale, yutma ve beslenme bozukluklarında ciddi komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur. Özellikle aspirasyon pnömonisi, beslenme yetersizliği ve büyüme geriliği gibi riskler, erken farkındalık ve zamanında yönlendirme ile azaltılabilir.

Erken müdahale sürecinde; risk belirtilerinin sistematik biçimde izlenmesi, güvenli beslenme için gerekli düzenlemelerin yapılması ve gerektiğinde ilgili uzmanlara yönlendirme planının oluşturulması önemlidir.

Oral-Motor Hazırlık, ağız kaslarını beslenmeye ve yutmaya hazırlamak amacıyla uygulanan egzersiz ve duyusal uyarılardır.

Yutma ve Beslenme Bozuklukları Eğitimi, aşağıdaki kişi ve meslek grupları için uygundur:

• Dil ve konuşma terapistleri ile bu alandaki öğrenciler
• Çocuk gelişimi uzmanları ve bu alandaki öğrenciler
• Özel eğitim uzmanları
• Hemşireler ve diğer sağlık çalışanları
• Pediatri uzmanları ve aile hekimleri
• Ebeveynler (özellikle riskli bebeklerin ebeveynleri)
• Yutma ve beslenme problemi olan çocuklarla çalışan tüm profesyoneller

Yutma ve Beslenme Bozuklukları Eğitimi, yutma ve beslenme güçlüğü yaşayan bireylerle çalışan profesyoneller ile bu alanda uzmanlaşmak isteyen katılımcılar için uygundur.

Katılımcılar eğitim sonunda:

• Normal yutma fizyolojisini açıklayabilecek,
• Yutma ve beslenme bozukluklarının temel belirtilerini tanıyabilecek,
• Riskli durumları ayırt edebilecek,
• Erken destekleyici yaklaşımları uygulayabilecek,
• Müdahale ve yönlendirme sürecini doğru şekilde planlayabilecektir.

Yutma ve Beslenme Bozuklukları Eğitimi sonunda katılımcılara, öğrenmeyi pekiştirmeye ve uygulamayı desteklemeye yönelik aşağıdaki imkanlar sunulacaktır: katılım belgesi, PDF çalışma kitabı, mini vaka çözümü ve 1 haftalık soru-cevap destek grubu.

Yutma ve Beslenme Bozuklukları Eğitimi ücreti 4.500 TL olarak belirlenmiştir.

Yutma ve Beslenme Bozuklukları Eğitimi, 2 oturum olacak şekilde 4 saat sürecektir.

Yutma ve Beslenme Bozuklukları Eğitimi, Haliç Üniversitesi Dil ve Konuşma Terapisi Öğretim Görevlisi Filiz Oben Bayraktar tarafından verilecektir.